1. Hỏi
1.1. Hỏi về mẹ
- Tình hình chung, nghỉ ngơi, ngủ, ăn uống
- Sốt
- Đại, tiểu tiện
- Đau bụng dưới
- Dịch âm đạo: số lượng, màu sắc, mùi ?
- Cho bú: số lần cho bú trong ngày
- Đã uống viên sắt, vitamin A chưa
- Có kinh lại chưa
- Các nhu cầu về KHHGĐ
- Những lo lắng, thắc mắc liên quan đến sức khỏe mẹ và con
1.2. Hỏi về con
- Bú: số lần bú, bú thế nào
- Ngủ
- Đái, ỉa
- Đã tiêm phòng những loại vắc xin nào
2. Khám
2.1. Khám mẹ
- Mạch, thân nhiệt, huyết áp, cân nặng
- Kiểm tra vú và các vấn đề liên quan đến cho bú.
- Nắn bụng để kiểm tra co hồi tử cung: mỗi ngày tử cung co nhỏ 1cm. Sau 2 tuần không còn nắn thấy đáy tử cung trên mu. Những ngày đầu có thể có đau do co hồi.
- Sản dịch: trong 2 tuần, số lượng sản dịch khoảng 1500ml. Ngày đầu có thể ướt hết 4-5 băng vệ sinh, số lượng giảm dần. Về màu sắc: sản dịch lúc đầu đỏ, sau nhạt dần, từ ngày 5 - 10 sản dịch lờ lờ máu cá, sau đó là vàng nhạt của thanh huyết. Mùi tanh nồng nhưng không hôi. Mùi hôi là biểu hiện của nhiễm khuẩn.
- Tầng sinh môn đã liền tốt chưa.
- Đặt mỏ vịt nếu nghi có viêm sinh dục
2.2. Khám con
- Thể trạng, cân nặng.
- Thở.
- Mắt.
- Da, rốn
3. Chăm sóc
3.1. Chăm sóc mẹ
- Sau mỗi lần đại tiểu tiện phải rửa sạch hoặc lau âm hộ
- Có thể tắm hàng ngày bằng nước ấm
- Đồ mặc rộng rãi, sạch sẽ và giữ bé sạch sẽ
- Chế độ ăn đủ chất để có đủ sữa.
- Cho con bú đều đặn
- Sau 1 tuần có thể làm các việc nhẹ. Tránh làm việc nhiều, lao động nặng gây sa sinh dục
- Thể dục: nếu có điều kiện nên làm các động tác thể dục giúp phục hồi cơ bụng, cơ tầng sinh môn, tránh táo bón, giúp ăn ngon.
- Quan hệ tình dục: nên tránh trong 6 tuần vì dễ gây nhiễm khuẩn, sang chấn (rách túi cùng sau gây chảy máu rất nhiều).
- Trở lại khám ngay khi có các dấu hiệu bất thường (xem mục 4 trong bài).
- Cần đưa con đi tiêm chủng đúng lịch.
- Cần áp dụng các biện pháp tránh thai sớm.
3.2. Chăm sóc con
Chăm sóc trẻ trong vòng 6 tuần đầu sau đẻ chủ yếu là thực hiện ở nhà. Người hộ sinh cần hướng dẫn người mẹ cách chăm sóc. Trong tháng đầu, cán bộ y tế cố gắng đến thăm khám trẻ ít nhất 1 - 2 lần tại nhà.
Nội dung chăm sóc:
- Các chăm sóc giống như trong phần chăm sóc trẻ trong vòng 1 tuần đầu sau đẻ bao gồm:
+ Chăm sóc chung hàng ngày
+ Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn
+ Chăm sóc mắt
+ Chăm sóc rốn: rốn rụng vào ngày thứ 7 - 10, liền sẹo khoảng vào ngày thứ 15.
+ Vệ sinh thân thể và chăm sóc da
+ Theo dõi trẻ: màu da, nhịp thở, nhịp tim, thân nhiệt, bú mẹ, rốn.
+ Hướng dẫn bà mẹ biết về các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay
- Đánh giá tình trạng xem con có phát triển bình thường không
+ Kiểm tra cân nặng, theo dõi tăng cân.
+ Phát hiện sớm bất thường về thính giác.
- Tìm hiểu và hỗ trợ giải quyết các vấn đề bà mẹ lo lắng
- Nếu trẻ có các tình trạng đặc biệt (đẻ non/nhẹ cân; các vấn đề về nuôi dưỡng; bị bệnh, HIV......) cần được chăm sóc theo dõi đặc biệt.
- Xử trí và hướng dẫn bà mẹ giải quyết một số vấn đề thông thường: trẻ bị nhiễm khuẩn tại chỗ, mẹ có khó khăn khi cho con bú . v.v.....
- Khi trẻ được 6 tuần tuổi: tiêm vắc xin BH - UV - HG, uống vắc xin bại liệt và tiêm nhắc lại viêm gan B.
4. Phát hiện các dấu hiệu bất thường và xử trí
4.1. Mẹ
- Có thiếu máu: điều trị thiếu máu
- Có nhiễm khuẩn điều trị nhiễm khuẩn
- Cương vú và nứt núm vú: đánh giá bữa bú và có lời khuyên thích hợp
- Có bệnh lý khác: chuyển tuyến
- Nếu bình thường:
+ Thảo luận và hướng dẫn thực hiện một biện pháp KHHGĐ
+ Ghi phiếu theo dõi
4.2. Con
- Nếu có bất thường: chuyển tuyến
- Nếu trẻ không tăng cân: đánh giá bữa bú.
- Nếu bình thường:
+ Hướng dẫn về vệ sinh, cho bú, giấc ngủ, theo dõi tăng trưởng, tiêm chủng
+ Ghi phiếu theo dõi
Theo dieuduongviet.net
