Giang duong y khoa

1. Các điều cần hỏi và các điều cần kiểm tra về sức khỏe người mẹ

1.1. Mẹ
 Sức khỏe chung, giấc ngủ, ăn uống.
 Sốt.
 Đại tiểu tiện (có són phân hoặc rỉ nước tiểu không).
 Đau, co hồi tử cung, sản dịch.
 Sữa, vú (đau, cương...).
 Trạng thái tinh thần của mẹ.
 Nhức đầu, hoa mắt.
 Đau vết khâu tầng sinh môn.
 Uống thuốc: viên sắt, vitamin A.

1.2. Con
 Bú: cách ngậm bắt vú và tư thế bú.
 Ngủ, khóc
 Đái, ỉa.
 Mắt.
 Rốn ( có chảy máu, chảy mủ, hôi không).


2. Khám

2.1. Mẹ
 Quan sát trạng thái tinh thần: vui vẻ, phấn khởi, buồn bã, trầm cảm
 Các dấu hiệu sống: mạch, nhiệt độ, huyết áp, da xanh, có phù.
 Nắn bụng để kiểm tra tử cung: co hồi, mật độ (mềm, rắn).
 Kiểm tra băng về sinh để đánh giá sản dịch: lượng, màu, mùi.
 Quan sát tầng sinh môn: khô, liền, toác, nhiễm khuẩn.
 Kiểm tra vú: núm vú, bầu vú, lượng sữa.

2.2. Con

 Mầu sắc da, bình thường da mầu hồng
 Nhịp thở: bình thường từ 40 - 60 lần/phút
 Nhịp tim: bình thường từ 120 - 140 lần/phút
 Thân nhiệt: bình thường từ 36,5oC đến 37,4oC (nhiệt độ cặp nách, nếu cặp hậu môn thì cao hơn 0,5oC)
 Tiêu hóa: bình thường trẻ đi ngoài phân su (phân có mầu đen, quánh) trong vòng 24 giờ sau đẻ. Sau đó đi phân vàng 3 - 4 lần/ngày.
 Tiết niệu: bình thường trẻ đi tiểu ngay trong ngày đầu sau sinh. Các ngày sau thường đi 7 - 8 lần/ngày.
 Rốn khô, không chảy máu hoặc chảy nước vàng, không có mùi hôi, vùng da quanh rốn không đỏ.
 Có phản xạ bú, tư thế bú và ngậm bắt vú tốt, không bỏ bú.


3. Chăm sóc

3.1. Mẹ
 Vệ sinh hàng ngày:

+ Rửa vùng sinh dục ngoài ít nhất 3 lần/ngày
+ Hàng ngày lau người, thay đồ mặc sạch
+ Sau 2 - 3 ngày có thể tắm nhanh bằng nước ấm ở trong phòng kín, tránh gió lùa.

 Chăm sóc vú:

+ Cho bú sớm.
+ Nếu có hiện tượng tắc tia sữa phải xử lý sớm (day, vắt, hút) đề phòng tắc tia sữa dẫn đến viêm tuyến sữa, áp xe vú.
 Xử trí đau do co bóp tử cung:
+ Nếu đau nhẹ không cần xử trí.
+ Nếu đau nhiều: chườm nóng, cho thuốc paracetamol

 Vết khâu tầng sinh môn (nếu có)

+ Sau mỗi lần đại tiểu tiện, rửa sạch âm hộ, thấm khô
+ Cắt chỉ ngày thứ 5 sau đẻ.

 Chế độ ăn uống, ngủ và mặc:

+ Ăn đủ chất, đủ lượng, uống đủ nhu cầu, tránh kiêng khem vô lý.
+ Ngủ 8 giờ/ ngày, tôn trọng giấc ngủ trưa.
+ Đồ mặc sạch sẽ, rộng rãi

 Chế độ vận động: nếu đẻ thường sau 6 giờ có thể ngồi dậy, vận động nhẹ nhàng. Sau 24 giờ có thể đi lại quanh giường.
 Tư vấn và giúp giải quyết những vấn đề tâm lý nếu có.

3.2. Con
Tuần đầu sau đẻ là giai đoạn khó khăn nhất của trẻ sơ sinh. Các chăm sóc thiết yếu nhằm giúp trẻ thích nghi với cuộc sống bên ngoài tử cung, bảo vệ trẻ tránh nguy cơ nhiễm khuẩn và bệnh tật khác.
Các chăm sóc thiết yếu cho trẻ ngay trong tuần đầu sau sinh cần được thực hiện như nhau ở tất cả các tuyến y tế và với tất cả cán bộ y tế.
 Chăm sóc chung hàng ngày:

+ Bảo đảm trẻ được nằm trong phòng ấm, luôn được nằm cùng với mẹ, không đặt trẻ trên nền lạnh, cứng.
+ Không đặt trẻ nằm sấp.
+ Trẻ được ngủ màn, tránh muỗi và côn trùng đốt
+ Không để trẻ tiếp xúc với người đang bị bệnh
+ Không để trẻ tiếp xúc với súc vật
+ Tránh cho trẻ tiếp xúc với khói

 Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn:

+ Chỉ cho bú sữa mẹ, không cho bú bất cứ một thức ăn, nước uống nào khác.
+ Cho trẻ bú cả ngày lẫn đêm, ít nhất là 8 lần/ngày
+ Không cho trẻ về nhà khi trẻ chưa bú mẹ được
+ Nếu bà mẹ có khó khăn về nuôi con bằng sữa mẹ, hỗ trợ bà mẹ giải quyết vấn đề.

 Chăm sóc mắt:

+ Rửa sạch tay trước và sau khi chăm sóc mắt.
+ Dùng khăn sạch, ẩm lau mắt hàng ngày
+ Không nhỏ bất cứ thứ gì vào mắt
 Chăm sóc rốn:
+ Để rốn hở, không đắp bất cứ thứ gì lên mặt rốn
+ Luôn giữ rốn khô, thoáng và sạch.
+ Hạn chế sờ vào cuống rốn và vùng quanh rốn.

 Vệ sinh thân thể và chăm sóc da

+ Lau rửa hàng ngày. Không nhất thiết phải tắm trẻ hàng ngày
+ Tắm trẻ bằng nước sạch, ấm, trong phòng ấm, không có gió lùa. Chuẩn bị sẵn khăn khô, tã, áo ấm để thay.
+ Tắm bằng nước sạch, ấm. Không nhúng trẻ vào chậu, mà lau từng phần. Lau mặt, gội đầu, tắm nửa người trên trước lau khô quấn ấm rồi mới lau nửa người dưới. Sau khi lau khô có thể xoa phấn vào các nếp da. Sau đó đặt trẻ nằm nghiêng 1 bên đề phòng trào ngược các chất từ dạ dày vào phổi.
+ Đồ vải, áo, tã dùng cho trẻ phải được thay, giặt hàng ngày.

4. Các bất thường và hướng xử trí

4.1. Mẹ

 Tử cung: co hồi chậm, mềm, ấn đau nếu kèm sốt, sản dịch hôi, xử trí theo bài "Sốt sau đẻ".
 Sản dịch: màu như mủ, mùi hôi xử trí theo bài "Sốt sau đẻ".
 Nếu có rỉ nước tiểu hoặc són phân: gửi lên tuyến tỉnh để khám và điều trị
 Tầng sinh môn: nếu sưng, toác vết khâu: cho kháng sinh, chăm sóc vết khâu (khô, sạch). Nếu thấy nhiễm khuẩn rõ nên cắt chỉ cách mũi hoặc cắt hết để tránh thương tổn lan rộng và chuyển lên tuyến trên

 Vú:

+ Núm vú lõm, nứt núm vú, vú cương đau…..
+ Nếu có khó khăn trong việc cho con bú có thể vắt sữa vào cốc sạch và cho ăn bằng thìa
(Tham khảo thêm bài “ Tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ”)
 Các dấu hiệu nguy hiểm: sốt cao, mạch nhanh, huyết áp cao, rất xanh, phù toàn thân, co giật.
+ Khuyên đi tuyến trên khám.
+ Trước khi chuyển điều trị ban đầu tùy theo tình trạng thực tế của bệnh nhân:

• Truyền dịch nếu chảy máu.
• Kháng sinh nếu sốt cao, sản dịch hôi.
• Oxytocin tiêm bắp nếu ra máu nhiều.
• Magnesi sulfat 1g tiêm bắp liều khởi đầu (2/3 ống 10ml nồng độ 15%) trong trường hợp sản giật.
(Tham khảo hướng dẫn cụ thể ở các bài tương ứng ).

4.2. Con
Hướng dẫn bà mẹ và gia đình biết các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyển lên tuyến trên ngay:
 Bú kém/ bỏ bú
 Ngủ li bì hoặc khó đánh thức
 Thở bất thường
 Co rút lồng ngực nặng
 Sốt cao (>38,5oC) hoặc hạ thân nhiệt (< 36,5oC)
 Co giật
 Viêm tấy đỏ mắt hoặc mắt có mủ
 Viêm tấy lan rộng quanh rốn hoặc rốn có mủ.
 Chảy máu bất cứ chỗ nào
 Vàng da đậm, tăng dần hoặc xuất hiện trong 24 giờ đầu sau đẻ
 Nôn liên tục
 Chướng bụng
 Không đái, ỉa sau 24 giờ

5. Tư vấn
- Tư vấn về kế hoạch hóa gia đình (cho sản phụ sau đẻ)
- Tư vấn về nuôi con bằng sữa mẹ: cho tất cả các bà mẹ, đặc biệt quan tâm:

+ Người đẻ lần đầu
+ Người có tiền sử khó khăn về nuôi con bằng sữa mẹ
+ Khi trẻ không trở lại cân nặng ban đầu

- Tư vấn cho các trường hợp đặc biệt:

+ Đẻ con chết
+ Đẻ con dị dạng
+ Đẻ con không đúng giới mong muốn
+ Thai ngoài ý muốn, ngoài giá thú
+ Đẻ sinh đôi, đẻ non
+ Thất nghiệp
+ Con hiếm muộn
+ Trầm cảm
+ Ma túy, nghiện rượu, nghiện thuốc lá
+ HIV (+)

6. Theo dõi
Nếu tất cả bình thường, hẹn khám lại tại trạm y tế xã vào tuần thứ 6 sau đẻ.

Theo dieuduongviet.net